Barrières herkennen: de meest voorkomende obstakels in het dagelijks leven

Barrières zijn overal – maar niet altijd zichtbaar

Stel je voor dat je een trein moet halen. Het station is druk, de omroep is nauwelijks te verstaan en de enige weg naar het perron is een trap. Voor veel mensen is dat een kleine ergernis. Voor iemand in een rolstoel, iemand die slechthorend is of een ouder met een kinderwagen kan het betekenen dat de trein wordt gemist.

Zulke situaties raken veel meer mensen dan vaak wordt gedacht. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie leven wereldwijd zo'n 1,3 miljard mensen met een aanzienlijke beperking, ongeveer 16% van de wereldbevolking. In de EU hebben ongeveer 90 miljoen mensen van 16 jaar en ouder een beperking – ongeveer één op de vier volwassenen, volgens cijfers van Eurostat, gepubliceerd door de Raad van de EU. Daarbij komen veel ouderen en mensen met een tijdelijke beperking, bijvoorbeeld na een gebroken been.

Barrières wegnemen is daarbij geen gunst, maar een kwestie van rechten van mensen met een beperking. Het VN-verdrag Handicap bouwt voort op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en maakt duidelijk dat mensen met een beperking hetzelfde recht hebben om mee te doen in de samenleving als ieder ander. Nederland heeft het verdrag in 2016 geratificeerd.

Barrières hebben veel vormen: fysiek, digitaal, communicatief en sociaal. Sommige vallen meteen op. Veel drempels zijn voor wie er zelf geen last van heeft echter onzichtbaar en worden pas zichtbaar als je het dagelijks leven door de ogen van een ander bekijkt.

Fysieke barrières in het dagelijks leven

Aan fysieke barrières denken de meeste mensen als eerste. Ze zijn vaak goed te zien en toch heel gewoon:

• Trappen zonder hellingbaan of lift: Voor rolstoelgebruikers en mensen die slecht ter been zijn, kan één enkele trede al onoverkomelijk zijn. Ontbrekende liften treffen ook ouderen en ouders met een kinderwagen.

• Ontoegankelijk openbaar vervoer: Bussen zonder lage instap, een kier tussen trein en perron of kapotte liften op stations maken inclusief reizen voor veel mensen onmogelijk.

• Smalle deuren en doorgangen: Te smalle of zware deuren zijn een obstakel voor mensen met een rolstoel, rollator of krukken.

• Oneffen vloeren en ondergronden: Kinderkopjes, kuilen of plotselinge hoogteverschillen, buiten en in oudere gebouwen heel gewoon, zijn een risico voor mensen met beperkte mobiliteit. Anderen merken ze nauwelijks op.

• Geblokkeerde of ontbrekende geleidelijnen: Geleidelijnen in de bestrating leiden blinde en slechtziende mensen door stations en straten. Staan er fietsen, e-scooters of reclameborden op, dan zijn ze nutteloos.

• Ontbrekende voelbare en hoorbare signalen: Verkeerslichten zonder geluidssignaal of voelbare markeringen maken het voor blinde mensen moeilijk om veilig over te steken.

• Ontbrekende contrastrijke markeringen: Traptreden zonder gemarkeerde voorrand of glazen deuren zonder markering zijn voor slechtziende mensen een reëel risico om te vallen of zich te bezeren.

• Prikkeloverbelasting: Harde muziek, fel licht, drukte en haast, bijvoorbeeld in supermarkten of op stations, betekenen voor veel mensen enorme stress. Het gaat bijvoorbeeld om neurodivergente mensen met autisme of ADHD, hoogsensitieve mensen en mensen met een angststoornis. Prikkelarme uren in supermarkten of rustige momenten bij culturele evenementen laten zien hoe eenvoudig het verschil te maken is.

Digitale barrières in het dagelijks leven

Winkelen, bankieren, een afspraak bij de huisarts maken, solliciteren: steeds meer van het dagelijks leven speelt zich online af. Digitale barrières wegen daarom net zo zwaar als fysieke. Ze zijn wel vaak lastiger te herkennen, omdat ze pas opvallen als iemand een website anders gebruikt.

Hoe vaak ze voorkomen, laat een test van Aktion Mensch uit juni 2025 zien. Van de 65 meest bezochte webwinkels in Duitsland waren er maar 20 volledig met het toetsenbord te bedienen. Ontbrekende toetsenbordfocus, te weinig contrast en cookiebanners die niet te sluiten waren, hoorden bij de meest voorkomende problemen.

Bij onze toegankelijkheidsaudits bij Eye-Able komen we steeds dezelfde barrières tegen:

• Geen ondersteuning voor hulpmiddelen: Veel mensen gebruiken schermlezers, spraakbesturing of schermvergroting om zich online te bewegen. Knoppen zonder label, koppen die alleen visueel vetgedrukt zijn en afbeeldingen zonder alt-tekst laten blinde gebruikers in het ongewisse. Hoe je afbeeldingen goed beschrijft, lees je in ons artikel over alt-tekst.

• Alleen te bedienen met de muis: Menu's, sliders of cookiebanners die niet met het toetsenbord werken, sluiten mensen met een motorische beperking en gebruikers van schermlezers uit.

• Te weinig contrast: Lichtgrijze tekst op een witte achtergrond is moeilijk leesbaar voor mensen met een visuele beperking – en voor iedereen die in de zon op een telefoon kijkt.

• Ontoegankelijke formulieren: Ontbrekende labels, vage foutmeldingen en ingewikkelde CAPTCHA's houden veel mensen tegen bij de laatste stap. Hoe het beter kan, lees je in onze gids over toegankelijke formulieren.

• Video's zonder ondertiteling: Dove en slechthorende mensen missen de inhoud als ondertiteling of transcripties ontbreken.

• Knipperende en bewegende content: Flikkerende animaties kunnen bij mensen met epilepsie een aanval uitlokken. Automatisch startende video's en bewegende banners leiden mensen met ADHD af of overvragen hen. Bewegende content moet daarom altijd te pauzeren zijn.

• Ingewikkelde navigatie en moeilijke taal: Onoverzichtelijke menu's en lange, ingewikkelde zinnen maken het voor mensen met een cognitieve beperking lastig om informatie te vinden – en voor alle anderen ook.

De wetgever heeft het probleem erkend. Sinds 28 juni 2025 verplicht de European Accessibility Act veel digitale producten en diensten in de EU, zoals webwinkels en bankdiensten, om toegankelijk te zijn. De technische basis zijn de WCAG-standaarden, de Web Content Accessibility Guidelines.

Communicatieve barrières

Informatie heeft alleen zin als mensen haar begrijpen. Communicatieve barrières ontstaan als informatie maar in één vorm wordt aangeboden:

• Geen gebarentaal of ondertiteling: Voor veel dove mensen is gebarentaal hun eerste taal. Zonder tolken of ondertiteling blijven evenementen, afspraken en video's ontoegankelijk.

• Moeilijke taal: Brieven van de overheid, contracten of handleidingen in ingewikkelde taal sluiten mensen met leerproblemen, mensen met een cognitieve beperking en anderstaligen uit. Eenvoudige taal helpt iedereen.

• Omroepen alleen via geluid of alleen op schermen: Informatie op stations of luchthavens hoort altijd zowel zichtbaar als hoorbaar te zijn.

• Ontoegankelijke verkiezingsinformatie: Stemmen is de meest basale vorm van politieke participatie. Toch is informatie over kandidaten, partijprogramma's of het stembureau zelf vaak niet beschikbaar in braille, als audio of in eenvoudige taal – ook als het stembureau zelf drempelvrij is.

Barrières in de zorg en bij de overheid

Juist waar mensen op ondersteuning aangewezen zijn, lopen ze vaak tegen de meeste drempels aan. Die barrières in de toegang tot zorg en voorzieningen zijn voor buitenstaanders meestal onzichtbaar:

• Huisartsenpraktijken en ziekenhuizen: Een opstapje bij de ingang, krappe behandelkamers of onderzoekstafels die niet in hoogte verstelbaar zijn, maken de zorg lastig toegankelijk voor mensen met beperkte mobiliteit.

• Afspraken alleen telefonisch: Wie doof of slechthorend is, kan geen afspraak maken als er geen andere manier is.

• Digitale zorg en overheid: Online afspraken maken, patiëntenportalen en digitale formulieren van de overheid besparen veel mensen tijd. Zijn ze niet toegankelijk, dan sluiten ze juist de mensen uit die er het meest aan zouden hebben.

• Brieven in moeilijke taal: Brieven van de overheid en zorgverzekeraars zijn vaak zo ingewikkeld geschreven dat mensen ze zonder hulp niet begrijpen.

Sociale barrières

Sommige van de hardnekkigste barrières zijn helemaal niet te zien, omdat ze in de hoofden van mensen zitten:

• Vooroordelen en stigma: Aannames over wat mensen met een beperking wel of niet kunnen, beperken hun kansen op school, op het werk en in het dagelijks leven. Discriminerend taalgebruik, zoals "lijdt aan een beperking" of "gekluisterd aan een rolstoel", versterkt die aannames. Deze achterstelling van mensen op basis van hun vermogens heet validisme.

• Onzichtbare beperkingen: Psychische aandoeningen zoals depressie of angststoornissen, chronische pijn, auto-immuunziekten, epilepsie of neurodivergentie zie je niet. Mensen die hiermee leven, moeten zich vaak verantwoorden of worden niet geloofd als ze om ondersteuning vragen.

• Gebrek aan bewustzijn: Veel barrières bestaan alleen omdat niemand eraan heeft gedacht. Een café dat een hulphond weigert of extra schoonmaakkosten rekent, is een typisch voorbeeld.

• Achterstelling op het werk: Ontoegankelijke sollicitatieprocedures of het ontbreken van redelijke aanpassingen houden gekwalificeerde mensen buiten de arbeidsmarkt.

Voorlichting, ontmoeting en empathie zijn de beste middelen tegen sociale barrières. Themadagen zoals de Internationale Dag van Mensen met een Beperking op 3 december en bewustwordingscampagnes helpen om het beeld in de samenleving stap voor stap te veranderen.

Wie er baat bij heeft als barrières verdwijnen

Barrières wegnemen helpt niet alleen mensen met een beperking. Hellingbanen helpen ouders met een kinderwagen en reizigers met een koffer. Ondertiteling helpt iedereen die in de trein zonder koptelefoon een video kijkt. Duidelijke taal en goed contrast maken websites voor iedereen makkelijker te gebruiken. Toegankelijkheid is geen speciale oplossing voor een paar mensen – het verbetert de kwaliteit van leven voor iedereen.

Samen barrières doorbreken

Inclusie is een gezamenlijke opgave, en iedereen kan helpen om barrières weg te nemen. Houd geleidelijnen en ingangen in de openbare ruimte vrij, bied hulp aan zonder die op te dringen en vraag wat iemand echt nodig heeft. Maak je zelf content, denk dan vanaf het begin aan ondertiteling, alt-teksten en begrijpelijke taal.

Bij Eye-Able werken we elke dag aan digitale toegankelijkheid. Onze kennis delen we in deze blog en in onze webinars, en onze Web Accessibility Index laat zien hoe toegankelijk de meest bezochte websites ter wereld zijn. Want hoe meer mensen barrières herkennen, hoe sneller ze verdwijnen.

Benieuwd hoe toegankelijk je eigen website is? Onze gratis toegankelijkheidscheck geeft je binnen 2 minuten een eerste overzicht.

FAQ: barrières in het dagelijks leven

Wat zijn barrières in het dagelijks leven?

Barrières zijn obstakels die mensen verhinderen om op gelijke voet mee te doen aan het dagelijks leven. Ze kunnen fysiek zijn, zoals trappen, digitaal, zoals websites die niet werken met een schermlezer, communicatief, zoals ontbrekende ondertiteling, of sociaal, zoals vooroordelen.

Wat zijn onzichtbare barrières?

Onzichtbare barrières zijn obstakels die de meeste mensen niet opmerken. Voorbeelden zijn moeilijke taal, prikkeloverbelasting in drukke omgevingen, onbegrip voor psychische aandoeningen, websites die niet met het toetsenbord te bedienen zijn en vooroordelen over mensen met een beperking.

Wat is validisme?

Validisme (in het Engels ableism) is het achterstellen of minderwaardig behandelen van mensen op basis van hun lichamelijke, verstandelijke of psychische vermogens. Het zit in vooroordelen, discriminerend taalgebruik en in structuren die mensen met een beperking buitensluiten.

Wat zijn de meest voorkomende digitale barrières?

De meest voorkomende digitale barrières zijn ontbrekende alt-teksten bij afbeeldingen, te weinig contrast, websites die niet zonder muis te bedienen zijn, formulieren zonder labels en video's zonder ondertiteling. Veel daarvan zijn met weinig moeite op te lossen.

Wie hebben last van barrières?

Mensen met een beperking hebben er het meest last van – volgens de WHO ongeveer 16% van de wereldbevolking. Maar barrières treffen ook ouderen, mensen met een tijdelijke beperking, ouders met een kinderwagen en iedereen in een lastige situatie, zoals fel zonlicht of een lawaaiige omgeving.

Moeten bedrijven digitale barrières wegnemen?

In veel gevallen wel. Sinds 28 juni 2025 verplicht de European Accessibility Act veel digitale producten en diensten in de EU om toegankelijk te zijn, waaronder webwinkels en bankdiensten. Nederlandse overheidsinstanties zijn al sinds 2018 wettelijk verplicht hun websites toegankelijk te maken.

Wat kan ik doen om barrières weg te nemen?

Houd paden en geleidelijnen vrij, vraag mensen welke ondersteuning ze nodig hebben en gebruik begrijpelijke taal. Publiceer je content online, voeg dan alt-teksten toe aan afbeeldingen en ondertiteling aan video's, en zorg dat je website met het toetsenbord te bedienen is.